BRUSSEL l De NMBS-top ziet geen verband, maar de politieke kwestie ligt hoe dan ook weer op tafel. 'Als de infrastructuurbeheerder al 24 procent van zijn netwerk beveiligd heeft en de operator nog maar 1 procent, dan schort er iets.'

De Europese Commissie stelde de Belgische overheid in 2008 nog in gebreke omwille van problemen bij de opsplitsing van de spoorwegmaatschappij. De federale regering antwoordde met minimale ingrepen op bestuursniveau van de filialen.

"Het is wel echt vergezocht om een lijn te trekken van dit drama naar eventuele spanningen tussen de actoren in de spoorsector." Dat is voorlopig de enige commentaar die Jannie Haek via zijn woordvoerster kwijt wil op de vraag naar de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de treinramp in Buizingen. Haek is ceo van de NMBS Holding, de superstructuur naast en boven de twee andere filialen waarin de nationale spoorwegmaatschappij sinds 1 januari 2005 opgesplitst is. Tegenover infrastructuurbeheerder Infrabel (geleid door PS'er Luc Lallemand) staat operator NMBS (met Open Vld-benoeming Marc Descheemaecker als chef). Daarboven komt dus de NMBS Holding, die het personeel en de grote stations beheert, geleid door sp.a-bobo Haek. Voorzitter van de raad van bestuur van de Holding is MR-protegé Jean-Claude Fontinoy, wat de benoemingen mooi paars inkleurt.

De splitsing kwam er op bevel van Europa, al klopt dat niet helemaal. "Europa wilde een splitsing, maar niet deze splitsing", zegt europarlementslid Saïd El Khadraoui (sp.a). "De beslissing om bovenop de twee logische filialen een holding te bouwen is een puur Belgische verantwoordelijkheid." De Europese Commissie heeft er zich zelfs tegen verzet. In juni 2008 stelde de Commissie de Belgische Staat in gebreke omdat de Holding eerlijke concurrentie onmogelijk zou maken. De federale regering reageerde met enkele wijzigingen in het bestuur. Zo is een bestuursmandaat in de diverse filialen niet meer verenigbaar. De bovenstructuur werd destijds ingevoerd om de vakbonden gerust te stellen: zolang het personeelsbeheer onder de Holding valt, blijft een eenheidsstatuut voor de werknemers behouden.

Toch wordt de structuur van de NMBS ook door sp.a 'ongelukkig' genoemd. "De vakbonden zijn geen grote fan van de splitsing, maar ideologisch heb ik er geen bezwaar tegen", vervolgt El Khadraoui. "Er valt wel iets voor te zeggen dat degene die het netwerk uitbaat niet degene moet zijn die er ook gebruik van maakt. Ik geloof ook echt niet dat dit per definitie een recept is voor catastrofes. Iets anders is of de Belgische structuur wel optimaal werkt. Als de infrastructuurbeheerder al 24 procent van zijn netwerk beveiligd heeft en de operator nog maar 1 procent, dan schort er iets aan de samenwerking."

Oud-minister van Verkeer Isabelle Durant (Ecolo) is het daarmee eens. "De splitsing vormde geen directe oorzaak voor de ramp in Halle, maar was wel een ingewikkelde oplossing en de werking tussen beide entiteiten verloopt niet echt goed", stelt ze. CD&V-Kamerlid Jef Van den Bergh wil ook geen verband leggen tussen de problematische splitsing en de treinramp in Buizingen. "Zijn er communicatieproblemen tussen NMBS en Infrabel? Zeker, maar voor zover wij kunnen nagaan, heeft dat hier geen rol gespeeld."

Kamerlid Bruno Tuybens (sp.a), staatssecretaris voor Overheidsbedrijven van 2005 tot 2007 gaat akkoord. "Het is niet eens een geheim dat er fricties zijn tussen de gedelegeerd bestuurders van filialen, maar ik zie echt geen verband met wat in Buizingen gebeurd is. Onderzoek zal uitwijzen of altijd de juiste keuze is gemaakt, maar ik weet wel zeker dat geen enkele minister of CEO moedwillig beknibbeld heeft op de veiligheidsbudgetten."

N-VA meent wel dat de veiligheid niet altijd topprioriteit was. "De NMBS-Holding heeft met de stationsomgevingen een lucratief en politiek interessant speeltje", zegt Kamerfractieleider Jan Jambon. "Maar dat gaat wel ten koste van prioriteiten als de veiligheid. Dat het geld dat nu richting NMBS-Holding stroomt beter bij de performante Infrabel-organisatie zou terechtkomen, is een conclusie waarvoor we geen onderzoekscommissie nodig hebben."