Verfijning Europese regels moet groter spoorpotentieel aanboren

Europa staat wereldwijd aan de top als het gaat over vracht- en personenvervoer via het spoor. Maar het kan beter, vindt de Europese Commissie die het spoorverkeer tussen de lidstaten wil verbeteren. “Het spoor is grotendeels geliberaliseerd,” zegt Saïd El Khadraoui, maar de verhoopte effecten die de voorstanders van liberalisering ons voorspiegelden zien we onvoldoende. “Europa verplicht de lidstaten nu zich in te spannen om investeringen in het spoor echt mogelijk te maken. Deze herziening heeft als doel de interpretatieverschillen van de bestaande regels te verkleinen en zo een meer geharmoniseerde Europese spoormarkt tot stand te brengen, en langdurige engagementen vanwege de lidstaten voor investeringen in spoorinfrastructuur te betonneren.”

De Europese spoorwegen zagen tussen 2000 en 2007 het aantal treingebruikers met 6 procent en het vrachtvervoer per trein met 12,2 procent toenemen. “Dat is goed nieuws, ware het niet dat andere transportmethoden sneller stijgen,” zegt sp.a-europarlementslid en coördinator van de Europese socialisten voor de transport-dossiers Saïd El Khadraoui. “We mogen dus stellen dat het marktaandeel, zeker in het goederenvervoer, blijft dalen. Als we transport via verschillende modi willen stimuleren én de uitstoot van het verkeer willen verminderen zullen we sterk moeten inzetten op het spoor. Dat kan ook, want het spoorpotentieel is veel groter dan vandaag het geval is.”

“Er zijn de afgelopen tien jaar verschillende maatregelen uitgewerkt door de Commissie,” zegt Saïd El Khadraoui. “Zo werd het vrachtvervoer en het internationaal spoorvervoer geliberaliseerd. Wij waren nooit een grote voorstander van de liberalisering van het spoor. Europa heeft de fout gemaakt teveel heil te verwachten van een betere marktwerking alleen. Technische interoperabiliteit (cf. de vele verschillende veiligheids-, en signalisatiesystemen, de complexe procedures, etc), meer gerichte investeringen in infrastructuur en capaciteitsuitbreiding en de uitbouw van intermodale platforms - waar spoor, weg, binnenvaart en havens met elkaar gelinkt zijn - zullen pas echt het verschil maken”
Bovendien is gebleken dat de lidstaten de Europese regels niet echt naleefden. Zo zijn er 13 inbreukprocedures gestart tegen diverse lidstaten, omdat ze delen van de wetgeving niet correct hebben toegepast of geïnterpreteerd. “Vandaag hebben we de regels vereenvoudigd, verduidelijkt én verstevigd. De herziening beperkt de manoeuvreerruimte van de lidstaten. Dat zal het voordeel hebben dat we een grotere harmonisering gaan zien en dat zal wel in het voordeel van de gebruiker spelen.”

Een van de problemen is dat het treinverkeer in heel wat lidstaten nog grotendeels een soort staatsmonopolie is en dat landen hun voormalige nationale spoormaatschappijen stiekem bevoordelen. Zo bleef het voor nieuwkomers op de spoorwegmarkt bijzonder lastig om klacht neer te leggen als ze zich onrechtvaardigd behandeld voelden, toegang te krijgen tot bijvoorbeeld de ticketing-systemen, tot spoorterminals of tot onderhoudsinfrastructuur voor de treinen. Bovendien waren de nationale regulatoren structureel onderbemand en kregen ze te weinig armslag. Europa verlangt nu dat de regulatoren versterkt worden. De regulatoren moeten bij eventuele conflicten tussen operatoren of tussen operatoren en infrastructuurbeheerders tussenbeide kunnen komen. “Daarom is het nodig dat de regulatoren volledig autonoom kunnen werken,” zegt El Khadraoui. De nieuwe regulatoren moeten ook de mogelijkheid krijgen om sancties op te leggen. “Op termijn gaan we zelfs naar de oprichting van een Europese spoorregulator,” zegt El Khadraoui.

Hoewel het spoor in Europa stand houdt, zijn er de afgelopen jaren problemen gerezen met investeringen, zowel private als publieke. Europa legt de lidstaten nu op om een langetermijnstrategie van minstens 7 jaar te onwikkelen voor het spoor, zodat ook private investeerders garanties krijgen dat hun investeringen op de langere termijn zullen renderen.
Treinen die gebruik maken van een Europees veiligheids- en signalisatiesysteem of die minder geluidsoverlast veroorzaken, krijgen kortingen op de kosten voor het gebruik van de infrastructuur. Op die manier wil Europa de introductie van veilige en milieuvriendelijke technologieën stimuleren.

“Belangrijk is ook dat we er in geslaagd zijn het stakingsrecht te behouden,” vindt El Khadraoui. Er was immers sprake van om dat op de belangrijke spoorassen te beperken, maar het parlement heeft dat kunnen verhinderen.

Over de voorstellen moet nog onderhandeld worden met de Raad en Europa moet nog wachten op de afhandeling van de 13 inbreukprocedures die door het Europees Hof van Justitie worden behandeld. Het Europees parlement vraagt ook aan de Commissie om werk te maken van een vierde spoorwegpakket dat de liberalisering van het nationale reizigersvervoer regelt en de verdere splitsing van de infrastructuurbeheerder en de spoorwegoperatoren uitwerkt. “Die problematiek hebben we voor ons uitgeschoven,” zegt Saïd El Khadraoui. “Terecht, omdat we zorgvuldig moeten toetsen of de remedie niet erger is dan de kwaal. We zullen het pas volgend jaar hebben over de liberalisering van het binnenlandse personenvervoer. Dan moeten we harde garanties krijgen dat ook de spoorverbindingen op de zogenaamd minder rendabele lijnen verzekerd blijven en dat de sociale vrede kan bewaard worden. Er zal dan ook gediscussieerd worden over het al dan niet verbieden van geïntegreerde structuren zoals holdings die in lidstaten zoals Duitsland, Oostenrijk en België bestaan. Het meer fundamentele debat over liberalisering zal dus pas eind volgend jaar en in de loop van 2013 worden gevoerd.”