Europa muilkorft financiële roofdieren

“Geld verdienen aan de ondergang van de economie wordt gelukkig weer wat moeilijker”

Het Europees parlement heeft in plenaire zitting een Europese wet gestemd die eindelijk short selling aan banden legt. “Short selling wordt beschouwd als een van de mechanismen die aan de basis liggen van de economische crisis,” zegt europarlementslid Saïd El Khadraoui (sp.a). “Europa harmoniseert nu de regels in alle lidstaten, zorgt voor meer transparantie en kan zelfs short selling tijdelijk verbieden. Het zogenaamde naked short selling wordt helemaal verboden.”

Short selling is het speculeren op een prijsdaling van effecten met het oog er financiëel beter van te worden. “Gewone mensen zouden het bedrog noemen,” zegt sp.a-europarlementslid Saïd El Khadraoui, “maar op de financiële markten is het een algemeen aanvaarde techniek: iets verkopen wat je geleend hebt of niet eens bezit.”
Bij short selling worden effecten verkocht - dat zijn verhandelbare rechten die een financiële waarde vertegenwoordigen, zoals aandelen of obligaties - die de verkoper niet bezit. De verkoper gokt op een prijsdaling van de effecten die hij verkoopt, zodat hij ze later zelf spotgoedkoop kan aankopen. Die goedkoop aangekochte effecten kan hij gebruiken om de effecten die hij verkocht heeft maar op het moment van de verkoop niet bezat, toch aan de koper te leveren. Bovendien levert het hem een pak geld op. Er zijn twee soorten short selling, de zogenaamde gedekte short selling - waarbij de effecten gehuurd of geleend worden - en naakte short selling - waarbij de verkoper de effecten niet eens bezit.

“Short sellers richten zich uiteraard op aandelen of obligaties die onder druk staan,” zegt Saïd El Khadraoui. “Ander zou het geen zin hebben om te speculeren op een prijsdaling. Vergelijk short sellers met roofdieren in de natuur, die hun oog laten vallen op verzwakte dieren,” zegt El Khadraoui. “De rovers halen er als het ware de zwakke schakels uit en herstellen zo het evenwicht in de natuur. Ook van short selling wordt gezegd dat het in een evenwichtige economische context gunstig kan zijn om de prijzen te ‘corrigeren’. Short sellers pikken er als het ware de verzwakte bedrijven uit. Maar als in de natuur alle dieren ‘aangeschoten wild’ zijn, graaien de roofdieren wild om zich heen en bedreigen ze het natuurlijk biotoop. Dat gebeurt ook in een economie die in haar totaliteit verzwakt is, zoals vandaag het geval is,” zegt El Khadraoui. “Dan wordt de markt gedestabiliseerd en het beleggersvertrouwen ondergraven. Short selling geeft aanleiding tot plotse en radicale prijsdalingen die een neerwaartse spiraal in gang zetten. Het hele systeem komt dan onder druk te staan. Ook Dexia kreeg de laatste dagen voor de val te maken met short sellers die wilden profiteren van de zwakke positie van het bedrijf.”

Short selling gebeurt niet in het open marktssysteem, maar bilateraal, tussen twee partijen. Dat is de reden waarom er weinig bekend is over de effecten van short selling en dat de techniek ontsnapte aan het waakzame oog van de financiële regulatoren. Eind 2009 bedroeg de waarde van deze handel in derivaten naar schatting 462 triljoen euro.

Met de nieuwe wet wil Europa short selling van effecten strenger reguleren. Het zogenaamde naakte short selling - het verhandelen van effecten die de verkoper niet eens bezit - wordt verboden. Een verkoper moet in de toekomst aantonen dat hij de aandelen geleend heeft, een contract heeft om dat alsnog te doen of kan aantonen dat hij de effecten in reserve heeft staan. Europa wil er zo voor zorgen dat de transactie ook echt kan plaats vinden.
De naakte verkoop van Credit Default Swaps - zeg maar verzekeringen op het niet terugbetalen van schuld, ook van overheidsschuld - wordt eveneens verboden, op vraag van het Europees parlement. “De onderhandelingen daarover met de Europese Raad - de regeringsleiders van de lidstaten - verliepen stroef,” zegt El Khadraoui. “De Raad bepleitte slechts een minimale en weinig ambitieuze regulering van short selling. Wat we vandaag bereikt hebben is dan ook voor een belangrijk deel te danken aan de inzet van het Europees parlement in het algemeen en de fractie van de Europese socialisten (S&D) in het bijzonder.”
In 2010 werd de totale waarde van Credit Default Swaps geraamd op zo’n 10,5 triljoen euro. De CDS op overheidsschuldpapier bedroeg 1,6 triljoen euro. “Eigenlijk is dat speculeren op de ondergang van een land,” zegt Saïd El Khadraoui. “Speculanten kopen risicoverzekeringen op schuldpapier van een bepaald land, in de hoop dat de markt zal denken dat dat land in de financiële problemen zit. Op die manier zuigen ze landen de afgrond in. Credit Default Swaps hebben de schuld van landen als Griekenland, Portugal, Spanje en Italië verergerd.””

Bovendien wil Europa ook zicht krijgen op de omvang van short selling, zodat het eventueel kan ingrijpen mochten er zich grote risico’s voordoen, niet enkel in de economie, maar ook in de markt van de schuldpapieren van de overheden. Investeerders moeten in de toekomst hun short positie (vanaf 0,2 procent van de aandelen) bekend maken aan zowel de nationale regulatoren als aan de European Securities and Markets Authority (ESMA) zeg maar, de Europese financiële waakhond. Als investeerders een short positie hebben aangenomen op grotere aandelenpaketten (vanaf 0,5 procent van de aandelen) moeten ze dat ook aan de markt melden.
De ESMA krijgt bovendien meer macht en kan in uitzonderlijke omstandigheden, net zoals de nationale regulatoren, een tijdelijke beperking of zelfs een verbod instellen op short selling. De nationale regulatoren moeten vanaf nu ook nauw samenwerken met de Europese regulator.
Door die nieuwe transparantie kunnen de regulatoren, als ze merken dat prijzen spectaculair dalen en er een belangrijke short selling-activiteit aan de gang is, short selling tijdelijk beperken of verbieden in de hoop de prijsdalingen af te remmen.
Short selling wordt in verschillende landen, zoals in Duitsland, al op een of andere manier geregeld, maar die regels kunnen sterk verschillen en konden makkelijk omzeild worden. Europa creëert nu een geharmoniseerd raamwerk voor alle lidstaten, om een potentieel gevaarlijk financieel mechanisme aan banden te leggen, een belangrijke stap naar meer financiële stabiliteit in de Unie,” besluit El Khadraoui. De nieuwe wet gaat in vanaf november 2012.